नेपाल र बेलायतको कूटनीतिक सम्बन्ध: दुई शताब्दी लामो मित्रता र सहकार्य

बेलायत। नेपाल र संयुक्त अधिराज्य (बेलायत) बीच कूटनीतिक सम्बन्ध सन् १८१६ मा स्थापना भएको हो। यससँगै नेपालले कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गरेको विश्वकै पहिलो देश बेलायत बनेको थियो। सन् १९२३ मा नेपाल र बेलायतबीच हस्ताक्षर भएको मैत्री सन्धिले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप औपचारिक र सुदृढ बनाएको थियो।
कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएयता नेपाल–बेलायत सम्बन्ध मित्रता, आपसी समझदारी, सौहार्दता, सहयोग तथा एक–अर्काको राष्ट्रिय हित र आकांक्षाप्रतिको सम्मानमा आधारित रहँदै आएको छ। नेपालमा दूतावास स्थापना गर्ने पहिलो देशसमेत बेलायत नै हो। त्यस्तै, नेपालले आफ्नो पहिलो कूटनीतिक नियोग (लेगेशन) सन् १९३४ मा लन्डनमा स्थापना गरेको थियो, जुन सन् १९४७ मा राजदूतस्तरमा स्तरोन्नति गरिएको थियो।
बेलायत नेपालका प्रमुख विकास साझेदारहरूमध्ये एक रहँदै आएको छ। बेलायती विकास सहयोग निरन्तर बढ्दो क्रममा रहँदा पर्यटन, व्यापार, शिक्षा तथा ब्रिटिश गोर्खा सम्बन्ध द्विपक्षीय सम्बन्धका प्रमुख आधारका रूपमा रहेका छन्।
सन् १९५० मा हस्ताक्षर गरिएको स्थायी शान्ति तथा मैत्री सन्धिले दुई देशबीच सहकार्यका क्षेत्रहरूलाई थप विस्तार गरेको थियो। यसपछि उच्चस्तरीय राजकीय भ्रमण तथा कूटनीतिक आदान–प्रदानले नेपाल–बेलायत सम्बन्धलाई अझ मजबुत बनाउँदै आएको छ।
पहिलो र दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा बेलायतका सहयोगी राष्ट्रका रूपमा नेपालबाट सयौँ हजार नेपाली सैनिकहरूले विश्वका विभिन्न युद्धभूमिमा लड्दै बलिदान दिएका थिए। यस ऐतिहासिक योगदानले दुई देशबीच गहिरो र सच्चा मित्रताको आधार निर्माण गरेको छ। गोर्खा सैनिकहरू नेपाल र बेलायतबीचको सबैभन्दा सशक्त सेतुका रूपमा परिचित छन्। ब्रिटिश सेनामा गोर्खा सैनिकहरूको सेवा सन् १८१५ अप्रिल २४ देखि सुरु भई दुई सय वर्षभन्दा बढी समयदेखि निरन्तर रूपमा जारी छ।
नेपाल र बेलायतले द्विपक्षीय सम्बन्धको दुई सय वर्ष पूरा भएको अवसरमा सन् २०१६–२०१७ मा विभिन्न कार्यक्रम तथा समारोहहरूको आयोजना गर्दै द्विशतवार्षिकी मनाएका थिए।
विभिन्न तहमा हुने भ्रमणहरूको आदान–प्रदान तथा नियमित कूटनीतिक परामर्शहरूले नेपाल–बेलायत सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ र सुदृढ बनाउने कार्य निरन्तर रूपमा भइरहेको छ।